Kuzeybatı Alaska’da insan etkisinden uzak 200’ü aşkın akarsuda görülen turuncu renk değişiminin, iklim ısınması sebebiyle çözülen donmuş toprağın tetiklediği doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı belirlendi. AGU Advances dergisinde yayımlanan bilimsel çalışma, eriyen katmanların derindeki sülfürlü minerallerle temas ederek ağır metalleri suya taşıdığını ortaya koydu.
Permafrost Çözülmesi Ağır Metal Sızıntısına Yol Açıyor
Bilim insanlarının 2022 ile 2024 yılları arasında bölgedeki altı su havzasından topladığı numuneler, yer altı sularının permafrost tabakasının erimesiyle derindeki sülfürlü kayalara ulaştığını gösterdi. Hava ve suyla tepkimeye giren sülfür minerallerinin sülfürik asit oluşturduğu; demir, alüminyum, çinko, nikel, kadmiyum ile nadir toprak elementlerini akarsulara karıştırdığı anlaşıldı.
Araştırmadaki ölçümlere göre, kirlenmemiş yukarı havzalarda ortanca pH değeri 8,3 seviyesindeyken yamaç sızıntılarında bu oran 3,2’ye kadar geriledi. Yamaçlardan süzülen sulardaki sülfat ve birleşik metal yoğunluğunun ise ana nehir yataklarındakinden binlerce kat fazla olduğu tespit edildi.
Asit ve Ağır Metaller Kilometrelerce Taşınıyor
Ana nehirlerin yan kollardan gelen yoğun asit ve metal yüküne karşın nötre yakın pH dengesini koruyabildiği ancak bu tamponlama kabiliyetinin kimyasalların akıntı yönünde kilometrelerce sürüklenmesini önleyemediği saptandı. Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik güzergahında yapılan incelemelerde sülfat miktarının litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel oranının ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktığı ve bu seviyelerin hat boyunca korunduğu belirlendi.
2019-2020 Döneminde Ani Kırılma Yaşandı
Agashashok ve Wulik su sistemlerinin geçmiş kayıtlarını değerlendiren araştırmacılar, kimyasal tablodaki bozulmanın kademeli ilerlemek yerine 2019 ve 2020 yıllarında ani zirve yaptığını kaydetti. Bu süreçte Wulik Nehri’ndeki toplam çinko konsantrasyonunda yüzde 770’e ulaşan artışlar tespit edildi.
Kırılmanın, bölgede en yüksek sıcaklıkların ve yoğun kar yağışının görüldüğü 2018-2019 kış mevsimine denk geldiği bildirildi. Kalın kar örtüsünün toprağı soğuktan yalıtarak donmayı engellediği ve derinleşen toprak erimesinin yer altı suyu hareketini hızlandırdığı kaydedildi.
Wulik Nehri’ndeki çinko ve sülfat oranlarının 2021-2024 periyodunda yeniden inişe geçtiği ve nehrin asidi nötralize etme gücünün arttığı aktarıldı. Araştırma ekibi, kesin işleyişi henüz tam aydınlatılamayan bu tabloyu geçici bir iyileşme süreci olarak nitelendirdi.
